Ratujemy cmentarze kresowe w 2024 - etap 1 - część 1 z 3
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%201.jpg)
Fot. 1 Zapakowany sprzęt czeka na wyjazd
Towarzystwo Miłośników Kultury Kresowej, wyjazdem kwietniowo-majowym, rozpoczęło 15-ty rok działań ratunkowych na cmentarzach kresowych.
W dniach 27.04 - 05.05.2024 r. grupa wolontariuszy Towarzystwa przebywała w rejonie Lwowa, aby kontynuować prace remontowo-porządkowe na cmentarzach w miejscowościach Stare Sioło i Zimna Woda.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%202.jpg)
Fot. 2 Cmentarz w Starym Siole
Tegoroczna akcja możliwa jest dzięki znaczącemu dofinansowaniu projektu przez Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”.
![](/userfiles/image/logo/1%20POLONIKA%20PL%20poziome.jpg)
Wśród darczyńców akcji jest od wielu lat Firma Ubojnia Zwierząt Robert Rytel, która i w roku bieżącym udzieliła nam życzliwego wsparcia.
![](/userfiles/image/logo/rytel.jpg)
Do sfinansowania całości przyczynił się także szereg osób prywatnych oraz kilka parafii rzymsko-katolickich Dolnego Śląska.
Wszystkim Darczyńcom bardzo serdecznie dziękujemy.
W trakcie działań na cmentarzach dokonaliśmy kolejnych renowacji pomników i nagrobków, dzięki którym uzyskaliśmy nowe informacje związane z pochówkami, co pozwala na poszerzenie wykazu nazwisk osób spoczywających na tych cmentarzach.
W Starym Siole prowadzimy od wielu lat prace polegające na wydobywaniu z ziemi i zarośli elementów pomnikowych, które zostały tam zwiezione z likwidowanego starego cmentarza i ustawianiu ich, po oczyszczeniu, w utworzonym tam lapidarium.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%203.jpg)
Fot. 3 Lapidarium w Starym Siole – stan na początku działań 2024 r.
Obecny etap pozwolił na dodanie w lapidarium kolejnych krzyży kamiennych, które osadziliśmy w ustawionych tam wcześniej pomnikach, wzbogacenie zbioru pomników o kolejne duże elementy, a także odszyfrowanie i odmalowanie dalszych napisów pomnikowych.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%204.jpg)
Fot. 4 Czyszczenie wydobytych z ziemi i chwastów elementów przed ustawieniem w lapidarium
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%205.jpg)
Fot. 5 Dodane do lapidarium krzyże
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%206.jpg)
Fot. 6 Mozolne uzupełnianie napisów w lapidarium
Na cmentarzu tym, dzięki specjalistycznej pracy, będącej w składzie wolontariuszy pani konserwator zabytków, została dokonana fachowa naprawa kilkunastu pomników i elementów kamiennych.
Pani konserwator uzupełniła ubytki na czołowych ścianach elementów pomnikowych i odtworzyła w tych miejscach brakujące (uszkodzone) napisy, co pozwoliło przywrócić pełne brzmienie inskrypcji.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%207.jpg)
Fot. 7 Konserwatorskie uzupełnianie ubytków i odtwarzanie napisów na pomniku Franciszki Michalewskiej
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%208.jpg)
Fot. 8 Na pomniku przywrócona pełna inskrypcja
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%209.jpg)
Fot. 9 Wypełnianie ubytków przy pomniku w lapidarium
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2010.jpg)
Fot. 10 Impregnacja oczyszczonego fragmentu pomnika przed ustawieniem w lapidarium
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2011.jpg)
Fot. 11 Krzyż na mogile Kazimierza („Kazimirza”) Krupickiego z ubytkiem napisu
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2012.jpg)
Fot. 12 Ubytek wypełniony i odtworzony pełny napis
Elementy te, po naniesieniu odpowiednich farb, zostały zakonserwowane środkiem hydrofobowym.
Stojący w ziemi, bardzo stary krzyż z piaskowca, z częściowo widocznymi napisami, doznał uszkodzeń polegających na odwarstwianiu się powierzchni czołowej i powstaniu pod pierwszą warstwą wielu pustych przestrzeni.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2013.jpg)
Fot. 13 Stary, rozwarstwiający się krzyż z piaskowca
W przestrzeniach tych zaczęła się gromadzić, nanoszona przez wiatr ziemia, co z kolei tworzyło schronienie dla wszelkiego robactwa ziemnego. Praca „naszej” pani konserwator spowodowała oczyszczenie i zasklepienie tych szczelin „kitem” konserwatorskim, co po zaimpregnowaniu całej powierzchni substancją hydrofobową, mamy nadzieję, ochroni krzyż przed całkowitym zniszczeniem i zabezpieczy go na kolejne lata przed siłami natury.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2014.jpg)
Fot. 14 Ratowanie krzyża
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2015.jpg)
Fot. 15 Stary krzyż częściowo „zakitowany” – „Mistrz i Jego Dzieło”
Udało się na nim odszyfrować i odmalować część inskrypcji, choć nie pozwoliło to na odgadnięcie w jakiej (czyjej?) intencji go postawiono.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2016.jpg)
Fot. 16 Odszyfrowany na krzyżu napis..
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2017.jpg)
Fot. 17 … i widok z drugiej strony – niestety tu dużo znaków zapytania
Obszary cmentarza, które były zarośnięte wysokimi chwastami, zostały w większości oczyszczone i uporządkowane.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2018.jpg)
Fot. 18 Jeden z zarośniętych obszarów cmentarza w Starym Siole
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2019.jpg)
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2020.jpg)
Fot. 20 Wycinka chwastów i ich uprzątanie dobiega końca
W roku 2023, podczas prac w Starym Siole, wyjęliśmy z metalowej kasetki na krzyżu, z mogiły Julii Romańczyk, mocno zabrudzoną i zaśniedziałą tabliczkę dotyczącą pochówku. Tabliczkę tą zabraliśmy do kraju, gdzie pani konserwator fachowo ją odnowiła i zakonserwowała.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2021.jpg)
Fot. 21 Krzyż na mogile Julii Romańczyk – tabliczka wyjęta z kasety i odnowiona w Polsce
Podczas tegorocznego pobytu tabliczka została osadzona ponownie w pierwotne miejsce, informując o pochowanej pod krzyżem osobie.
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2022.jpg)
Fot. 22 Tabliczka po konserwacji wróciła na właściwe miejsce
![](/userfiles/image/saganowski/2024-WYJAZD/fot_%2023.jpg)
Fot. 23 Widok krzyża z tabliczką „w całości”
KONIEC CZĘŚCI 1 z 3
Część 2 z 3 znajdziecie Państwo pod niniejszym linkiem.
Artykuł przeczytano 5 razy